Fort Ronduit

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
A.a.4 Fort Ronduit
Afbeelding
Ronduit
Objecttype (trefwoord)
polygonaal fort
NHW-code
A.a.4
Oppervlakte
1,6 ha
Huidige functie
Bouwkundige staat
redelijk
Bouwkundige staat in
2002
Monument type
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

Fort Ronduit is een klein batterijfort met fortgracht en brug, dat een extra verdediging vormde voor Vesting Naarden, aan de kant van de Zuiderzee (nu Gooimeer). Het vrijwel ovale verdedigingswerk (1,6 hectare) bevat een aantal opstelplaatsen voor geschut (batterijen) achter de omwalling aan de oostkant. Deze zijn nog duidelijk te herkennen. Verder staan er op het forteiland drie bomvrije gebouwen: een kazerne, een wachthuis ter bewaking van de toegangsbrug en, naast de opstelplaatsen voor geschut, een schuilplaats met munitieopslag. Ter camouflage en bescherming liggen de drie gebouwen onder een dikke laag aarde. Alleen de gevel, gericht op het veilige westen, is zichtbaar. ‘Bomvrij’ is slechts een betrekkelijk begrip, aangezien de wapens in deze periode snel krachtiger en preciezer werden en de bescherming ertegen snel achterhaald bleek.

Het fort moest het buitendijkse gebied ten noorden van de Naarder vesting verdedigen tegen aanvallen en indringers vanuit de Zuiderzee. Ook droeg het bij aan de verdediging van de Naardertrekvaart.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Noord-Holland
Gemeente
Naarden
Plaats
Naarden
Adres
Admiraal Helfrichweg
Postcode
1411 LM
Eigenaar

De Staat (VWS)

X-Y coördinaten
52.30267;5.16470
Bijzonderheden

Dit meest noordelijke onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie ligt op zo’n 200 meter afstand ten noorden van Vesting Naarden, buiten het onder water te zetten gebied. Het was via een ‘gedekte gemeenschapsweg’ verbonden met de vestingstad. Deze weg, aan weerszijden omgeven door water, lag achter een aarden wal, zodat manschappen en materieel zich ongezien tussen vesting en fort konden bewegen.

Waar nu het verkeer van de A1 pal langs het fort raast, lag het voorheen in alle rust buiten de zomerdijk, waar het een breed stuk land moest bewaken dat vanuit de Zuiderzee makkelijk toegankelijk was.

Net als de Batterijen aan de Karnemelksloot, een kilometer zuidwestelijk van Naarden, diende Fort Ronduit ter verdediging van dit belangrijke waterliniebolwerk.


Historie object

Bouwjaar
1873
Bouwperiode
Bouwperiode vóór 1815
Bouwperiode 1870-1886
Bouwmateriaal
bakstenen
Bouwmateriaal (trefwoord)
baksteen
Oorspronkelijke functie

De functie van fort Ronduit was het bestrijken van de buitendijkse gronden ten noorden van de stad om de doortocht van de vijand te beletten. Verdediging zeedijk, de Naarder trekvaart en ter ondersteuning van het Offensief voor Naarden.

Aantal geschut
onbekend

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

Tussen 1873 en 1875 verrees Fort Ronduit op de plek waar zich in de zeventiende eeuw al een eenvoudig verdedigingswerk (schans) bevond, toen Naarden nog een zeehaven had. In 1746 volgde een nieuwe schans en in 1785 werd deze vernieuwd en via een zigzagvormige borstwering verbonden met de vestingstad. Deze verdedigingswerken gingen ten gronde door de verwoestende werking van de zee. Toch werd op dezelfde plaats in 1873 Fort Ronduit aangelegd, dat 5 jaar later al beschadigd raakte door een zware storm.

Midden op het forteiland is een jaar later de kazerne aangelegd. Het brede gebouw van één verdieping bevatte slaapzalen voor soldaten en officieren, een keuken berekend op 180 personen, een commandantvertrek, ziekenboeg, opslagruimte voor levensmiddelen, munitie en buskruit en aan beide zijden een stalling voor twee kanonnen (remises). Privaten – lees: poepdozen – bevonden zich aan de twee uiteinden.

Drinkwater werd via het dak opgevangen in regenwaterbakken onder twee van de lokalen.

De meeste van die ruimtes hebben aan de voorkant hun eigen ingang. De kleine ramen zijn te blinderen met plaatstaal, waarin eveneens afsluitbare schietgaten zijn aangebracht.

In de kazerne was ruimte voor zo’n 130 man. Het wachthuis bood in oorlogstijd ruimte aan 8 man.

Waardering

Waardering
bijzonder
Omschrijving waardering

Dit rijksmonument, eigendom van de gemeente Naarden, verkeert in redelijk goede staat. Het forteiland, inclusief extra beschermingswal ten oosten van de fortgracht (enveloppe), is grotendeels intact. De in 2006 gerestaureerde kraanbrug, die toegang geeft tot het forteiland, is een van de drie zeldzame exemplaren in Nederland. Dit horizontaal draaiende type brug werd in de negentiende eeuw vaak gebruikt als spoorbrug. Voor militair gebruik was de constructie ook handig. Anders dan een ophaalbrug vormde zij geen makkelijk doelwit voor de vijand en bovendien zat zij de verdediging niet in de weg.

Bijzonder aan de kazerne zijn de twee diep onder beschermende aardlagen verscholen achteruitgangen die via bomvrije gangen (poternes) uitkomen aan de relatief veilige noordzijde van het fort (keel). De uitgangen waren te bereiken via de twee buitenste lokalen. Beide waren voorzien van een magazijn voor gevulde projectielen, zodat deze snel naar de kanonnen achter de kazerne te vervoeren waren.

De brug die het forteiland verbond met de gemeenschapsweg is afgebroken, net als het gasgebouwtje aan de noordkant. Hier werden oefeningen gedaan met gifgas.

Fort Ronduit is niet toegankelijk voor publiek. Voor wie een klein stukje wil omlopen vanaf het Waterliniepad, is het fort wel te bekijken.

Documentatie

Literatuur

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitg. Matrijs, 4e druk 2011, 188 pp.