Muiderslot

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
A.a.2 Muiderslot
Afbeelding
muiderslot1
Objecttype
Objecttype (trefwoord)
gebastioneerd fort
NHW-code
A.a.2
RM-code
30107
Oppervlakte
0,43 ha
Huidige functie
museum / bezoekerscentrum
Bouwkundige staat
gerestaureerd
Bouwkundige staat in
2002
Monument type
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

Een van de oudste en best bewaarde kastelen in Nederland is het Muiderslot, het meest markante verdedigingswerk van Vesting Muiden. Met zijn vier ronde torens houdt de middeleeuwse ‘waterburcht’ nog altijd fier de wacht aan de monding van de Vecht. Het bijna vierkante bouwwerk is omgeven door een slotgracht met ophaalbrug. Daaromheen bevindt zich een forteiland (4 hectare) dat zelf ook weer in water ligt. Deze ‘fortgracht’ bestaat westelijk uit de Vecht en oostelijk uit een afgedamd deel van de rivier.

Het forteiland telt vijf, verschillend gevormde, uitbouwen. Deze bastions dienden vooral ter verdediging van de fortgracht, maar de kanonnen richtten zich ook op het Zuiderzeestrand en de Zeedijk. Vanuit het slot zelf moesten soldaten elke vijandelijke opmars via de Zeedijk voorkomen en indringers vanaf de Zuiderzee bestrijden. Het geschut richtte zich ook op de grote zeesluizen in het hart van Muiden.

In het tegenwoordige rijksmuseum zijn interieurs uit de gouden eeuw (17e eeuw) te zien, met alles erop en eraan. Buiten de slotgracht staat, op de fundering van een voormalige kazerne, een modern betonnen bouwwerk. In dit Waterschildpaviljoen kunnen bezoekers – ondergronds – de watergeschiedenis van deze bijzondere plek ontdekken en ervaren.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Noord-Holland
Gemeente
Muiden
Plaats
Muiden
Adres
Herengracht 1, Muiden
Postcode
1398 AA
Eigenaar

Staat

X-Y coördinaten
52.33434;5.07132
Bijzonderheden

Het Muiderslot hoort, net als de Westbatterij aan de overkant, bij het Muider vestingcomplex. De monding van de Vecht in de Zuiderzee was een zeer strategische plek, vooral toen de eerste zeedijken verrezen en een verbinding tussen Vesting Naarden en Amsterdam tot stand kwam.

In 1672 werden midden in Muiden twee grote zeesluizen aangelegd in de Vecht. Deze waren van groot belang voor de landsverdediging en werden vanuit het slot verdedigd. Bij vijandelijke dreiging gingen de sluizen open en kwam het oostelijk gelegen polderland via tal van sluizen, overlaten en duikers in de oostelijke rivieroever onder water te staan, zodat de vijand niet verder kon. In vredestijd beschermden de zeesluizen het achterland tot in Utrecht tegen overstromingen. Ze waren ook nodig voor het schutten van schepen tussen Zuiderzee en Vecht. De pleziervaart maakt nog altijd gebruik van de (aangepaste) sluizen.

Muiden speelde zowel een belangrijke rol in de Oude als de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In die laatste periode nam het de functie van ‘sleutelbewaarder’ voor Amsterdam over van Vesting Naarden. Tussen 1901 en 1922 maakte het vestingstadje om die reden deel uit van de Stelling van Amsterdam.

Historie object

Bouwjaar
1373
Bouwperiode
Bouwperiode vóór 1815
Bouwmateriaal
bakstenen
Bouwmateriaal (trefwoord)
baksteen
Oorspronkelijke functie

verdediging havenmond, zeedijk, inundatiesluizen, reduit, opslagplaats

Oorspronkelijke bezetting

Gebouw B bij Muiderslot: 11 off. en 23 onderoff. en 310 mansch. = 344 tevens 28 logies in loods, Twee loodsen Keetpoort: 40 en 54 logies; 4e Regiment Vestingartillerie, 2e Bataljon, 3e Compagnie (1921-1922); 31ste Regiment Infanterie, II Bataljon (1939-1940); commandant 1e Luitenant van Riemsdijk (1916)

Aantal geschut
onbekend

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

Graaf Floris V gaf rond 1280 opdracht voor de bouw van de voorloper van het Muiderslot. De beroemdste bewoner kennen we uit de geschiedenisles: schrijver en historicus Pieter Corneliszoon Hooft (1581-1647) en zijn Muiderkring. Aan hem danken we de uitdrukking ‘Tot in de pruimentijd’, verwijzend naar de heerlijke pruimen uit de slotboomgaard.

Als onderdeel van de Oude Hollandse Waterlinie kreeg het slot vanaf 1672 een overwegend militaire functie. In dat roemruchte rampjaar bleek het onder water zetten van land (inundatie) succesvol, want de Fransen kwamen er bij Muiden niet door.

Een ruime eeuw later wist Napoleon dankzij ijsvorming wel door de waterlinie te breken. Na de Franse periode (1795-1813) diende het slot enige tijd als kazerne en wapenopslag (arsenaal). Daarna raakte het in verval. Zozeer zelfs dat de sloopkogel dreigde. Veelgehoord protest maakte dat koning Willem I uiteindelijk koos voor versterking van het kasteel tot bomvrij laatste verdedigingsbolwerk (reduit).

In 1873 verrezen bij het slot twee kazernes, elk met een eigen stalling voor geschut (remise). Niet lang daarna nam Pantserfort Pampus (1897) de verdediging van de Vechtmonding over en was de militaire rol van het slot uitgespeeld.

Waardering

Waardering
uniek
Omschrijving waardering

Het rijksmonument verkeert in uitstekende staat, inclusief rondgaande aarden wal, slot- en fortgracht plus historische tuinen. Zelfs de pruimenboomgaard is in 2006 in ere hersteld.

Uniek voor de waterlinie is de manshoge, gemetselde dam noordelijk van het slot, tussen fortgracht en rivier. In vredestijd scheidde deze zout zeewater van zoet grachtwater. In de buis zijn echter drie van buiten onzichtbare sluiskokers verwerkt. Bij oorlogsdreiging gingen de sluizen open en kwam het gebied ten oosten van de Vecht onder water te staan. De sluis was bereikbaar via een bomvrije gang (poterne) vanuit het naastgelegen bastion. De sluizen waren in de beer door één man met de hand te bedienen. Boven op de beer staat een stenen torentje (monnik) om te voorkomen dat indringers via deze weg het fortterrein bereikten.

De twee kazernes bij het slot zijn in 1955 gesloopt en het huidige poortgebouw is een replica uit 1967.

Wie alle slimme middeleeuwse verdedigingstrucs van het slot wil bewonderen, kan daar terecht van mei tot en met oktober (en tijdens schoolvakanties).

Zowel het Waterliniepad als het Floris V-pad voert langs dit niet te missen monument.

Documentatie

Literatuur

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitg. Matrijs, 4e druj 2011, 188 pp.