Fort Spion

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
B.b.3 Fort Spion
Objectnaam (alternatief)
Redoute Spion, redoute op de Bloklaan
Afbeelding
Spion
Objecttype
Objecttype (trefwoord)
dijkaccespost
NHW-code
B.b.3
RM-code
514705
Oppervlakte
2 ha
Huidige functie
Bed & Breakfast
Bouwkundige staat
redelijk
Bouwkundige staat in
2013
Monument type
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

Op een cirkelvormig eilandje, omgeven door een fortgracht met brug, ligt het kleine Fort Spion. Bij vijandelijke dreiging moest het de Bloklaan, tussen Loosdrecht en Loenen, verdedigen. Het fort omvat een vierkant bomvrij wachthuis, een apart munitiegebouw en een bergplaats voor geschut (remise). Buiten het eiland, bij de brug, bevindt zich een fortwachterswoning. Behalve de bewaking van het fort, dat in vredestijd onbemand was, behoorde onderhoud van groen op en rond het fort tot de taken van de fortwachter. Beplanting en bomen dienden niet alleen als camouflage, maar hout was ook van belang als brandstof en bouwmateriaal.

Het bomvrije wachthuis bestaat uit twee grote ruimten voor logies. Toiletten (‘privaten’) en een keuken bevonden zich ondergronds, elk aan één kant van het gebouw. De later aangebouwde twee remises aan de voorkant waren bedoeld voor opslag van munitie en per remise twee stukken geschut, met onderaan aan beide kanten een schuilplaats. In het munitiegebouw kwamen extra magazijnen voor kruit en projectielen en beneden een ruimte voor de wacht met slaapvertrek. Het fort bood omstreeks 1880 ruimte aan 82 manschappen.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Noord-Holland
Gemeente
gemeente Wijdemeren
Plaats
Loosdrecht
Adres
Bloklaan 9a
Postcode
1231 AZ
Eigenaar

gemeente Amsterdam sinds 1999

X-Y coördinaten
52.20102;5.04270
Bijzonderheden

Fort Spion bevindt zich tussen Fort Kijkuit in het noorden en Fort Tienhoven in het zuiden. In het westen bevindt zich Fort Nieuwersluis. De Bloklaan, om het fort heen gelegd, loopt dwars door de Loosdrechtse Plassen. Die dijk is het te verdedigen ‘acces’, wat letterlijk doorgang betekent. Alle forten liggen in de buurt van zulke kwetsbare plekken in de waterlinie, zoals wegen, dijken, vaarten, rivieren en hoger liggende stukken land.

Historie object

Bouwjaar
1844
Bouwperiode
Bouwperiode 1841-1864
Bouwmateriaal
bakstenen
Bouwmateriaal (trefwoord)
baksteen
Opdrachtgever
Ministerie van Oorlog
Oorspronkelijke functie

Verdediging van de Bloklaan die om het fort heen werd gelegd.

Oorspronkelijke bezetting

82 manschappen

Bewapening
kanon-achterlader
Aantal geschut
6

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

Tussen 1844 en 1847 kwam het fort tot stand niet ver van de plek waar begin die eeuw een klein aarden verdedigingswerk was aangelegd als onderdeel van de Oude Hollandse Waterlinie. De relatief lange bouwtijd had te maken met het vervoer van zand over water.

Het bomvrije wachthuis had oorspronkelijk geschut op het dak staan, maar in 1879 en 1880 kregen de bouwwerken een dikke beschermlaag van puinbeton en verdwenen de kanonnen van het dak. Afgezien van de voorkant verdween het gebouw onder een dikke laag aarde. Omdat schieten vanuit het wachthuis nu niet meer mogelijk was, volgden later extra opstelplaatsen voor geschut met beschermende aarden wallen buiten het forteiland, achter de brug.

In 1932 werd een remise vervangen door een kanonkazemat van gewapend beton. In aanloop naar de Tweede Wereldoorlog kreeg het fort uitbreiding met drie groepsschuilplaatsen, één noordwestelijk van het fort en twee direct ten zuidwesten van de dijk. Op die plek kwam ook een kazemat met draaibare gietstalen koepel, van waaruit het betrekkelijk veilig schieten was. Hiervan resteert alleen de – beschadigde – betonnen constructie. De stalen koepel werd tijdens WO II door de Duitsers opgeblazen voor hergebruik in de wapenindustrie.

Waardering

Waardering
bijzonder
Omschrijving waardering

Bijzonder is dat het landschap rond deze ‘dijkaccespost’ eruit ziet alsof de waterlinie in werking is. De omgeving en het fort zelf zijn sinds de negentiende eeuw nauwelijks veranderd. Op het eiland is nog duidelijk te zien hoe aarden wallen en beschermlagen dekking moesten geven aan manschappen en materieel. Iets wat overigens nooit werkelijk nodig is geweest. Anders dan de Oude heeft de Nieuwe Hollandse Waterlinie haar nut niet in de praktijk kunnen bewijzen, om de simpele reden dat ze nooit is aangevallen.

Het fort, een Rijksmonument, ligt in de provincie Utrecht, maar is sinds 1999 eigendom van de gemeente Amsterdam. Het maakt deel uit van de Stichting Wandel- en Fietsforten en dient als overnachtingsplaats. Er is een kleinschalige natuurcamping, maar slapen kan ook in een voormalige bergplaats voor geschut of het wachthuis, waar een 4-persoonsappartement is ondergebracht.

Documentatie

Literatuur

Koen, D.T. Fort Spion, schakel in de waterlinie. Vechtkroniek.

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 4e druk, 2011. 180 pp.

Steenbergen, Cl., J. van der Zwart & J. Goossens. Atlas Nieuwe Hollandse Waterlinie. Uitgeverij 010, Rotterdam, 2009. 207 pp.

Tempelman, L. & Chr. Will. De Nieuwe Hollandse Waterlinie in vogelvlucht. Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie, Utrecht, 2009. 28 pp.