Lunet aan de Snel

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
D.a.5 Lunet aan de Snel
Objectnaam (alternatief)
De Lunet bij Honswijk
Afbeelding
LunetSnel
Objecttype
Objecttype (trefwoord)
lunet
NHW-code
D.a.5
RM-code
511655
Huidige functie
natuur
Bouwkundige staat
goed
Bouwkundige staat in
2013
Monument type
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

Vlak bij Fort Honswijk ligt Lunet aan de Snel (2,5 hectare). Een lunet is een klein verdedigingswerk, meestal met twee lange zijden die in een punt toelopen. De achterkant (keel) van Lunet aan de Snel ligt aan een inundatiekanaal, dat hier deels als fortgracht dient. Dit kanaal moest de onderwaterzetting (inundatie) ten zuiden en zuidoosten van Utrecht sneller laten verlopen.

Een kazerne, met bovenop een stalling voor geschut (remise), is ‘bomvrij’ weggewerkt in de brede en hoge wal aan de oostkant. Alleen de voorgevel, gericht op het veilige westen, is zichtbaar. Ook de smalle toegang tot het fort is aan weerszijden voorzien van aarden wallen, zodat troepen en materieel ongezien in en uit konden.

De lunet verdedigde de toegang tot Fort Honswijk, het naastgelegen inundatiekanaal en een stuk land ten noorden van de Lekdijk. Vanuit de geschutstoren van Fort Honswijk was dit hoger gelegen terrein niet onder vuur te nemen.

Sinds 2012 is Lunet aan de Snel eigendom van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, dat het monument wil verkopen. Voorwaarde is dat het een passende nieuwe bestemming krijgt.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Utrecht
Gemeente
gemeente Houten
Houten
Plaats
Schalkwijk
Postcode
3998 NJ
X-Y coördinaten
51.97681;5.16137
Bijzonderheden

Zo’n 300 meter noordoostelijk van Fort Honswijk ligt de Lunet aan de Snel. Vanaf dit strategische punt waren de Lek en de Noordelijke Lekdijk, doorgangen (accessen) in de waterlinie, goed te verdedigen. Bovendien waren er enkele bruggen over het inundatiekanaal die bewaking behoefden, want ook daarlangs kon de vijand door de waterlinie breken.

Net als dit kanaal en de daarnaast gelegen Gedekte Gemeenschapsweg maakt de lunet deel uit van de Stelling Honswijk. Ook het Werk aan de Korte Uitweg, aan het eind van de gedekte weg, het verderop gelegen Werk aan de Waalse Wetering en later ook het Werk aan de Groeneweg, hoorden bij de stelling. Zo nodig konden de verdedigingswerken elkaar ondersteunen met ‘flankerend’ vuur. Het geschut op de wal langs de gedekte weg verdedigde het kanaal en de lunet.

Ten noorden en zuiden van de lunet staat een groepsschuilplaats uit 1939-40 in de polder. Deze onderkomens van zwaar gewapend beton boden dekking aan 11 voetsoldaten van het veldleger.

Historie object

Bouwjaar
1845
Bouwperiode
Bouwperiode 1841-1864
Bouwmateriaal
bakstenen
Bouwmateriaal (trefwoord)
baksteen
Oorspronkelijke functie

Verdediging inundatiekanaal en sluis, gedekte weg en talud van de Lekdijk.

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

De Lunet aan de Snel of Lunet bij Honswijk (1845-46) dateert uit de tweede bouwperiode van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het was toen een aarden verdedigingswerk en had dezelfde afmetingen als het huidige forteiland.

Tussen 1871 en 1879 is het gemoderniseerd. De bomvrije kazerne en remise in de oostelijke punt van de omwalling stammen uit deze periode. Ook verrees er een houten loods op het terrein.

De kazerne bestaat uit 8 naast elkaar gelegen booggewelven, de meeste met eigen entree en vensters. Een munitie- en een kruitmagazijn bevonden zich in het midden, achterin. Verder bevatte het gebouw een waslokaal, keuken, aparte logies voor (onder)officieren, een ‘hijschlift’ tussen het munitiedepot en de bovengelegen remise, privaten (poepdozen), een verbandplaats en logies voor manschappen.

De lunet was berekend op 90 personen, inclusief hospitaalsoldaten en magazijnknechten, en er was ruimte voor 945 kilo buskruit.

Tot 2012 was de lunet eigendom van Defensie en bood zij onderdak aan de Explosieven Opruimingsdienst. Een naoorlogse betonnen loods voor opslag van gevonden projectielen is afgebroken.

Waardering

Waardering
bijzonder
Omschrijving waardering

Het rijksmonument, met zijn bijna rondgaande fortgracht, gerestaureerde ijzeren brug, opstelplaatsen voor geschut (batterijen) en hoge frontwal, verkeert in goede staat. Ook de inundatievelden met vrij schootsveld zijn nog intact.

Oorspronkelijk waren er drie bruggen naar de lunet. Van de twee ten zuiden en noorden van de ingang zijn nog resten zichtbaar. De noordelijke brug voerde naar de onderhoudsweg langs de oostkant van het inundatiekanaal. De zuidelijke naar een stuk land dat dienst deed als gronddepot. Hier lag aarde opgeslagen voor reparatie of verbetering van het aardwerk. Daarvan was regelmatig sprake vanwege het weinig stabiele veen als ondergrond.

De oorspronkelijke fortwachterswoning aan de overkant van het kanaal is vervangen door een modern huis.

Bijzondere meerwaarde heeft de lunet doordat het samen met de Gedekte Gemeenschapsweg, het inundatiekanaal en het Werk aan de Korte Uitweg één – zeldzaam – geheel vormt. Dat maakt op zijn beurt deel uit van de Stelling Honswijk, een van de best bewaard gebleven delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Op dit moment (2014) is de lunet niet openbaar toegankelijk.

Documentatie

Literatuur

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 4e druk, 2011. 180 pp.