Werken bij Griftenstein Zuid

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
C.b.4 Werken bij Griftenstein Zuid
Afbeelding
werk_bij_griftenstein
Objecttype
Objecttype (trefwoord)
loopgraaf
NHW-code
C.b.4
Oppervlakte
6 ha
Huidige functie
natuur
Monument type
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

De Werken bij Griftestein dateren uit de Eerste Wereldoorlog en bestaan uit een noordelijk en een zuidelijk deel, aan weerszijden van de Utrechtseweg. Samen vormden ze een infanteriestelling, die als voorpost diende voor het Fort aan de Biltstraat. De stelling moest voorkomen dat vijandelijke troepen het fort bereikten of dat het getroffen werd granaten.

Twee tankgrachten (noord en zuid) uit 1938 zijn nog aanwezig, net als twee aarden wallen, met betonnen groepsschuilplaatsen uit de mobilisatieperiodes 1914-18 en 1939-40. Ook een paar dubbele mitrailleurkazematten uit 1939 zijn bewaard gebleven. Deze bouwsels van zwaar gewapend beton bevatten twee ruimtes voorzien van een schietgat, met daartussenin een wachtruimte.

Eigenaar provincie Utrecht wil de militaire verdedigingswerken herkenbaar maken in het landschap. In 2013 is het noordelijk deel om die reden gerestaureerd. Bij de zuidelijke helft van de stelling is een verzonken faunapassage onder de Utrechtseweg gepland. Dit gebied zal om die reden niet toegankelijk zijn voor publiek, maar bij de ontwikkeling zal er oog zijn voor natuur en cultuurhistorie.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Utrecht
Gemeente
gemeente De Bilt
Plaats
De Bilt
Adres
Biltsestraatweg
Eigenaar

Gemeente De Bilt

X-Y coördinaten
52.09824;5.16467
Bijzonderheden

De verdedigingswerken of kortweg ‘werken’, zoals militairen ze noemden, liggen zo’n anderhalve kilometer ten oosten van het Fort aan de Biltstraat aan de Utrechtseweg, het verlengde van de Biltsestraatweg. Ze maakten deel uit van een doorlopende stelling tussen Fort Ruigenhoek in het noorden en Fort bij ’t Hemeltje in het zuiden. De naam is ontleend aan het gelijknamige landgoed, dat is vernoemd naar het riviertje de Biltse Grift.

Historie object

Bouwjaar
1914
Bouwperiode
Bouwperiode 1914-1918
Bouwmateriaal
Oorspronkelijke functie

Verdediging van de Biltsestraatweg als vooruitgeschoven post vóór Fort op de Biltstraat.

Aantal geschut
onbekend

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

Tijdens de mobilisatie van 1914-18, toen de verdediging vanuit de forten niet langer volstond, verrezen overal infanteriestellingen voor de voetsoldaten in het veld. Zo’n stelling bestond uit loopgravenstelsels met prikkeldraadversperringen, (open) opstelplaatsen voor geschut en betonnen groepsschuilplaatsen.

De Werken bij Griftestein dateren van 1915-18 en zijn aangelegd op de plek waar zich ook in 1787 al verdedigingswerken bevonden. Er werden twee aarden wallen met loopgraven aangelegd.
De eerste groepsschuilplaatsen die werden aangelegd in de wallen, bestonden uit zandzakken en houten of stalen balken, onder een dikke laag aarde. Ze bleken echter niet bestand tegen de in een regen van scherven uiteenspattende brisantgranaten (1885). Dus werd er hard gewerkt aan ‘scherfvrije’ groepsschuilplaatsen, mitrailleurkazematten en twee observatieposten, van beton.

Tijdens de mobilisatie van 1939-1940 was weer steviger materiaal nodig. Toen zijn een kleine 20 ‘piramides’ aangelegd, groepsschuilplaatsen van zwaar gewapend beton. Ook kwam er aansluitend op de twee tankgrachten een tankversperring op de Utrechtseweg.

Het mocht allemaal niet baten, op 14 mei 1940 capituleerde Nederland na het bombardementen op Rotterdam, om Utrecht eenzelfde lot te besparen.
De dag ervoor waren enkele houten huizen aan de Utrechtseweg dan ook voor niets platgegooid voor een vrij schootsveld.

Waardering

Waardering
bijzonder
Omschrijving waardering

Anders dan de meeste infanteriestellingen, werd die bij Griftestein na de oorlog niet direct met de grond gelijk gemaakt. Vanaf 1922 maakte zij zelfs officieel deel uit van het Vestingstelsel, later Vesting Holland, reden waarom er relatief veel van overgebleven is.
Zo zijn de aarden wallen nog duidelijk zichtbaar. Bijzonder zijn de ‘scherfvrije’ groepsschuilplaatsen uit 1917, die ruimte boden aan 16 man. De betonnen waarnemingsposten uit deze periode zijn er helaas niet meer. Hierin paste 1 persoon, verstopt in de grond.

Het noordelijk deel is in 2013 gerestaureerd: de loopgraaf is hersteld, net als het vrije schootsveld. De tankgracht uit 1938 is opnieuw uitgegraven. Enkele groepsschuilplaatsen, de mitrailleurkazemat en de koepelkazemat zijn opgeknapt en toegankelijk gemaakt. Ook de andere kazematten en schuilplaatsen zijn er nog, al zijn ze, vooral in het zuidelijke deel, veelal slecht zichtbaar.

Een wandelpad, uitkijktoren, bankjes en een informatiebord moeten het noordelijke deel straks ontsluiten voor publiek.

Documentatie

Literatuur

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 4e druk, 2011. 180 pp.

Koen, D.T. Utrecht verdedigd. Fortificatie en mobilisatie 1914-1940. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 1990. 80 pp.