Kopie van C.b.1 Fort op de Biltstraat (1816) - Noord (1930)

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
C.b.1 Fort op de Biltstraat (noord)
Objectnaam (alternatief)
Fort De Bilt
Afbeelding
Biltstraat
Objecttype
Objecttype (trefwoord)
gebastioneerd fort
NHW-code
C.b.2
Oppervlakte
5,51 ha
Huidige functie
bedrijf/bedrijvencomplex
Bouwkundige staat
goed
Bouwkundige staat in
2013
Monument type
gemeentelijk monument
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

Meest opvallend aan het Fort aan de Biltstraat is dat het in twee delen uiteenvalt aan weerszijden van de Biltsestraatweg. Het grote fort (11 hectare), ooit één geheel, heeft uitbouwen (bastions) op de vier hoeken en een – onderbroken – fortgracht. Voornaamste taak van het fort was afsluiting van de Biltsestraatweg.

Het zuidelijk deel is nog altijd van Defensie; de Koninklijke Marechaussee heeft het in gebruik. Afgezien van een deel van de langgerekte bomvrije kazerne, waarvan het middenstuk verloren is gegaan, is hier veel naoorlogse nieuwbouw neergezet.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Utrecht
Gemeente
gemeente Utrecht
Plaats
Utrecht
Adres
Biltsestraatweg
Eigenaar

De Staat (Defensie)

X-Y coördinaten
52.09569;5.14682
Bijzonderheden

Aan de oostgrens van Utrecht, destijds verder van de stad af dan nu, lag het fort letterlijk op de oostelijke toegangsweg naar Utrecht, de meest logische route voor vijandelijke troepen om Utrecht binnen te vallen. Samen met forten De Gagel, De Klop, Blauwkapel, Vossegat en de vier Lunetten op de Houtense Vlakte, maakte het deel uit van de binnenste fortenlinie rond Utrecht. Deze stamt van de eerste bouwperiode van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, toen ook Utrecht achter de versterkingen kwam te liggen.

Zo nodig kon het fort vuurondersteuning bieden aan het nabijgelegen Werk aan de Hoofddijk. En bij een aanval op Fort Voordorp was de vijand in de linkerflank te beschieten. Kwam het tot onderwaterzetting (inundatie) van het omliggende gebied, dan was ondersteunende verdediging van het land tussen de forten Blauwkapel en Vossegat mogelijk.

Ten westen van het fort, achter de Sartreweg, bevindt zich nog een stuk ‘gedekte gemeenschapsweg’ uit 1876. Deze weg, afgeschermd door een aarden wal, was bedoeld voor veilige verplaatsing van troepen en materieel tussen de forten aan de Biltstraat en Blauwkapel.

Historie object

Bouwjaar
1819-1821
Bouwperiode
Bouwperiode 1815-1826
Bouwmateriaal
Bouwmateriaal (trefwoord)
baksteen
Oorspronkelijke functie

Verdediging van de Biltsestraatweg; ondersteuning van de forten Blauwkapel, Voordorp en Hoofddijk.

Bewapening
kanon-achterlader
mortier
Aantal geschut
25 stuks geschut (samen met Biltstraat noord)

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

Op de plek waar zich in 1787 een eenvoudige versterking bevond, verrees tussen 1816 en 1819 het eerste fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Om te beginnen was dat een verdedigingswerk met bastions en een reduit: een laatste verdedigingsbastion.

Onder druk van de snel voortschrijdende wapentechniek volgden de verbeteringen elkaar op. Zo kwam er in 1850 een ‘verdedigbaar’ wachthuis op het reduit en een kwarteeuw later volgden de langgerekte, bomvrije kazerne en dubbele stallingen voor geschut. In 1936 kreeg het fort er 5 kanon- en mitrailleurkazematten bij. Deze betonnen onderkomens moesten de geleden schade van de in 1930 verbrede straatweg compenseren. Het onbeduidende weggetje dat aanvankelijk door het fort liep werd er later omheen geleid. Nu ging de straatweg er opnieuw dwars doorheen. Het middelste deel van de kazerne werd eraan opgeofferd, net als de twee verborgen uitgangen (poternes), het reduit en de drie bruggen aan de westkant. In 1939 werden nog twee betonnen groepsschuilplaatsen gebouwd, waarin 11 manschappen dekking konden zoeken. Het fort bood ruimte aan zo’n 250 man en 34 stukken geschut.

Waardering

Waardering
bijzonder
Omschrijving waardering

De gracht, aarden wallen en drie van de vier bastions zijn redelijk bewaard gebleven. Ook de beschermingswal (enveloppe) buiten de fortgracht is nog intact. Op het niet toegankelijke, zuidelijke deel is de oorspronkelijke situatie behoorlijk aangetast. Zo zijn er 18 woningen gebouwd, net als veel andere bebouwing naoorlogs.

Documentatie

Literatuur

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 4e druk, 2011. 180 pp.