Geschiedenis van de Hollandse Waterlinie

Kort historisch overzicht

1. De Friese Waterlinie, 16-17de eeuw. De oudste waterlinie van Nederland. Al in de zestiende eeuw werden Friesland en een deel van Groningen beschermd door een waterlinie versterkt met een reeks schansen. Zowel tijdens de Nederlandse Opstand als in het Rampjaar 1672 heeft de Friese Waterlinie gefunctioneerd.

2. De circumvallatielinie rond 's-Hertogenbosch, 1629. Een Spaanse waterlinie die werd bedwongen en droog gelegd door 'stedendwinger' Frederik Hendrik en de waterbouwkundige Leeghwater.

3. De (Oude) Hollandse Waterlinie, 1590-1815. De succesvolle waterlinie van het Rampjaar 1672 werd de hoofddefensie van de Republiek. De roemruchte Oude Hollandse Waterlinie liep van de Zuiderzee bij Muiden via Woerden en Schoonhoven naar de grote rivieren bij Gorinchem en sloot in het Brabantse aan op de Biesbosch. Het concept van de waterlinie als defensie voor de Republiek stamt al uit 1588. De linie werd succesvol ingezet in het Rampjaar 1672. Daarna werd de Hollandse Waterlinie de hoofddefensie van ons land.

4. De Nieuwe Hollandse Waterlinie, 1815-1951. De ruggengraat van de defensie van het Koninkrijk. De Nieuwe Hollandse Waterlinie is de verbeterde opvolger van de Oude Hollandse Waterlinie. De NHW liep van de Zuiderzee bij Muiden tot aan de Biesbosch bij Werkendam. Deze waterlinie was tot maart 1940 de hoofdefensie van het Koninkrijk. De NHW werd drie keer in staat van paraatheid gebracht, in 1870 tijdens de Frans-Duitse Oorlog, tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1919 en aan de vooravond van WOII, 1939-1940.

5. De Grebbelinie, 1745-1940. Deze waterlinie vormde de hoofdweerstand tegen de inval van het Duitse leger en werd zwaar bevochten in de meidagen van 1940. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog was de Grebbelinie de hoofddefensie van Nederland. Voorheen was de Grebbelinie, na de IJssellinie een tweede buffer voor de Hollandse Waterlinie. De linie liep van het IJsselmeer door de Gelderse Vallei naar de Neder-Rijn ten oosten van de Grebbeberg. De Grebbelinie werd zwaar bevochten in de meidagen van 1940.

6. De IJssellinie, ca. 1860-1972. Deze linie in het Oosten van het land functioneerde als eerste buffer. De IJssellinie was onze hoofddefensie in de Koude Oorlog periode. Na 1960 kreeg het nieuwe leger van het toenmalige West-Duitsland een grote defensieve taak en had de IJssellinie geen nut meer.

7. De Zuider- of Brabantse Waterlinie, ca. 1800. Onze langste waterlinie bewaakte het Zuidelijk frontier. In 1830, toen België zich losmaakte van Nederland, omgedoopt tot Brabants Waterlinie.

8. De Stelling van Amsterdam, 1805 /1880-1945. De voorloper van deze moderne waterlinie met betonnen forten vormden de 'Posten van Kraijenhoff' van 1805. Een bescherm ingrond Amsterdam was al bedachtdoor Kraijenhoff . ndsSi 1880 beschermde een kring van moderne betonnen forten en overstromingsgebieden de hoofdstad.

9. De stelling van Gouda, 1922. Deze waterlinie was slechts een kortstondig concept.

10. De 'Vordere und Hintere Wasserstellung'. Twee Duitse waterlinies die gedeeltelijk werden ingezet in 1944-‘45.