Werk aan de Korte Uitweg

Identificatie

Verdedigingslinie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Objectnaam
D.a.3 Werk aan de Korte Uitweg
Objectnaam (alternatief)
Werk aan den Korten Uitweg
Afbeelding
KorteUitweg
Objecttype
Objecttype (trefwoord)
batterijfort
NHW-code
D.a.3
RM-code
511658
Oppervlakte
2 ha
Huidige functie
camping
Bouwkundige staat
goed
Bouwkundige staat in
2013
Monument type
rijksmonument
Bijzonderheden algemeen

Ten zuiden van Houten, dicht bij de Lek, ligt het Werk aan de Korte Uitweg. Dit kleine batterijfort (2 hectare), oorspronkelijk aangelegd als aarden opstelplaats voor geschut, moest bij vijandelijke dreiging het inundatiekanaal verdedigen, de gedekte weg erlangs en het hoger gelegen gebied rondom.

Op het min of meer rechthoekige forteiland, met gracht, brug en aarden omwalling, bevinden zich een kazerne, een bergplaats voor geschut (remise) en een houten loods. De eerste twee zijn behalve aan de ‘veilige’ westkant weggestopt onder een dikke laag beschermende aarde. Een fortwachterswoning staat buiten het eiland, nabij de brug.

Sinds 2002 is het fort in bezit van Staatsbosbeheer. Het fortterrein fungeert als natuurcamping, de oude remise als onderkomen voor slecht weer. De kazerne doet dienst als theehuis. Delen ervan zijn te gebruiken voor exposities en bijeenkomsten. De houten loods is in gebruik als buitenschoolse opvang en vergaderruimte.

Het noordelijke deel van de kazerne blijft beschikbaar als winterverblijf voor de acht soorten vleermuizen die op het forteiland voorkomen. De constante temperatuur en vochtigheidsgraad achter de dikke muren is ideaal voor deze beschermde dieren. De verlichting op het eiland is minimaal om ze zo min mogelijk te verstoren.

Locatie

Linie
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Provincie
Utrecht
Gemeente
gemeente Houten
Plaats
Tull en 't Waal
Adres
Lange Uitweg 42a
Postcode
3999 WL Tull en 't Waal
Eigenaar

Staatsbosbeheer sinds 2002

X-Y coördinaten
51.98561;5.15974
Bijzonderheden

Het Werk aan de Korte Uitweg bevindt zich halverwege het 3 kilometer lange inundatiekanaal tussen Fort Honswijk en de Schalkwijkse Wetering, dicht bij enkele andere verdedigingswerken langs de Lek. Samen vormden ze de Stelling van Honswijk.

Het kanaal was van belang voor de onderwaterzetting (inundatie) van lager gelegen gebied ten zuiden en zuidoosten van Utrecht. Een ‘Gedekte Gemeenschapsweg’ langs het kanaal verbindt beide forten. Deze weg ligt achter een hoge aarden wal, afkomstig van de afgraving van het kanaal. Wapen- en voedseltransport kon via deze weg ongezien plaatsvinden. De wal leende zich ook voor verdedigingsdoeleinden. In de wal zijn betonnen schuilplaatsen uit diverse periodes verwerkt. Enkele betonnen munitienissen zijn uit de twintigste eeuw.

Vanuit het Werk aan de Korte Uitweg waren ook de Lange Uitweg en de binnenkant van de noordelijke Lekdijk, een blinde vlek van Fort Honswijk, onder vuur te nemen. En zo nodig was er ondersteuning voor het noordelijker gelegen Werk aan de Waalse Wetering. Langs de gemeenschapsweg ligt vlak voor Fort Honswijk Lunet aan de Snel. Van daaruit was Fort Honswijk in het noordoosten af te schermen.

Historie object

Bouwjaar
1871
Bouwperiode
Bouwperiode 1867-1870
Bouwperiode 1870-1886
Bouwmateriaal
bakstenen
Bouwmateriaal (trefwoord)
baksteen
Oorspronkelijke functie

Verdediging van het inundatiekanaal en de gedekte weg.

Oorspronkelijke bezetting

160 manschappen

Bijzonderheden

Bijzonderheden historie object

In 1871 is het Werk aan de Korte Uitweg aangelegd als aarden verdedigingswerk, met alleen aan de oostkant een aarden wal voor opstelling van geschut (batterij). Vijf jaar later volgden al aanpassingen. Het eilandje kreeg een aarden wal rondom en in het midden verrees de kleine, bomvrije kazerne, met ruimte voor 160 manschappen.

Zoals de meeste kazernes, is deze opgetrokken uit dikke gemetselde muren. Daarachter ligt een aantal langwerpige boogvormige vertrekken naast elkaar, met ramen en deuren aan de veilige kant of ‘keel’ van het eiland. De kazerne was bedoeld voor verblijf en logies van de manschappen, maar diende ook als opslag voor wapens en munitie. Want ook deze waren niet langer veilig voor de steeds krachtiger en verder dragende kanonnen.

Daarom kwam er niet veel later een remise bij. De gebouwen staan met de rug naar de ‘vijand’ en zijn aan drie kanten verstopt onder een dikke aarden beschermlaag. De houten loods naast de kazerne diende in vredestijd voor opslag van geschut en gereedschappen.

Waardering

Waardering
bijzonder
Omschrijving waardering

Het Werk aan de Korte Uitweg bevindt zich in het gebied tussen het Amsterdam-Rijnkanaal, het Lekkanaal en de Lek. Niet alleen de forten zijn hier relatief goed bewaard gebleven, maar ook het landschap is nagenoeg hetzelfde als in de negentiende eeuw.

Het Werk aan de Korte Uitweg verkeert dan ook in goede staat en is een goed voorbeeld van een klein fort, met typerend reliëfverschil door de brede wal rondom het fortterrein en gebouwen met ‘aarddekking’. In de aarden wal zijn resten van opstelplaatsen voor geschut te herkennen. De fortgracht is nog intact, de brug, met karakteristiek smeedwerk, is gerestaureerd.

In 1999 zijn de gebouwen gerestaureerd door Stichting Werk aan de Korte Uitweg.

Bijzonder is het inundatiekanaal dat langs het fort voert en een deel van de fortgracht vormt. De Gedekte Gemeenschapsweg die erlangs loopt is als enige compleet bewaard gebleven. Beide onderdelen verraden iets van de enorm gecompliceerde (waterstaatkundige) strategie achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Het Waterliniepad voert langs het fort, dat vrij toegankelijk is.

Documentatie

Literatuur

Tempelman, L. & Chr. Will. De Nieuwe Hollandse Waterlinie in vogelvlucht. Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie, Utrecht, 2009. 28 pp.

Will, Chr. Sterk Water. De Hollandse Waterlinie. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 4e druk, 2011. 180 pp.